Nhưng điều bạn chưa biết về Mèn mén Hà Giang

Mèn mén, mặc dù không có sự cao lương mỹ vị, nhưng lại thu hút du khách bởi vị ngọt, bùi, dẻo thơm của ngô. Món mèn mén Hà Giang đã được vinh danh trong danh sách 100 món ăn đặc sản của Việt Nam (2020-2021).

Đối với người miền Nam, ngô là một trong những lương thực được ưa thích, có thể biến tấu thành nhiều món ăn vặt, ăn chơi lạ miệng như ngô nướng, ngô luộc hay ngô chiên. Tuy nhiên, với người dân tộc H’Mông, ngô đã được nâng lên thành đặc sản với quy trình chế biến độc đáo, công phu. Đó chính là món mèn mén.

 

Nhưng điều bạn chưa biết về Mèn mén Hà Giang
Nhưng điều bạn chưa biết về Mèn mén Hà Giang

 

Nguồn gốc tên gọi và nguyên liệu của món Mèn mén Hà Giang?

Mèn mén Hà Giang, tên gọi này xuất phát từ tiếng Quan Hoa trong tiếng Trung Quốc, có nghĩa là bột ngô hấp. Mặc dù mèn mén được chế biến từ một nguyên liệu rất thông thường, nhưng nó mang đến cho du khách một trải nghiệm thú vị bởi hương vị đặc trưng thơm ngon.

Món ngon này lấy cảm hứng từ lương thực cứu đói của người dân xưa là Ngô. Với đặc điểm địa hình đặc trưng của Cao nguyên đá, nơi mà đá, nước và đất đai khan hiếm, việc trồng cây lúa trở nên khó khăn. Thay vào đó, người dân đã tìm cách trồng ngô trong những hốc đá nhỏ và chật hẹp. Nhờ sự sáng tạo đó, món mèn mén đã trở thành một phần không thể thiếu trên bữa cơm hàng ngày của người dân nơi đây.

Nhưng điều bạn chưa biết về Mèn mén Hà Giang
Nhưng điều bạn chưa biết về Mèn mén Hà Giang

Hương vị đặc biệt của mèn mén Hà Giang đến từ việc sử dụng loại ngô tốt nhất trong khu vực, không có loại ngô nào khác cả, bất kể ở đâu, có thể mang lại hương vị thơm ngon như ngô địa phương này.

Cách chế biến mèn mén Hà Giang không quá phức tạp, nhưng yêu cầu nhiều công đoạn. Đặc biệt, món ăn này đòi hỏi sự khéo léo của những đôi bàn tay có kinh nghiệm để tạo ra những thành phẩm ngon nhất. Mèn mén Hà Giang đã truyền lại từ thế hệ này sang thế hệ khác, trở thành một truyền thống của người H’Mông.

Nếu bạn đã thử qua các loại đặc sản khác của Hà Giang như Rượu ngô Hà Giang, Mật ong bạc hà Hà Giang hoặc Rêu nướng Hà Giang, thì không nên bỏ qua mèn mén Hà Giang, bạn nhé.

Cách nấu món mèn mén chuẩn Hà Giang

Nấu mèn mén Hà Giang không khó, nhưng để có được thành phẩm ngon tuyệt hảo thì đòi hỏi phải được qua bàn tay có kinh nghiệm của người Hà Giang. Hạt ngô tẻ được tách khỏi lõi ngô, xay thành bột và sàng bớt vỏ. Khi có được bột ngô vừa ý, người ta sẽ rắc thêm chút nước và đảo đều đến khi bột ngô tơi ra rồi đặt vào chỗ gỗ đồ chín trong chảo nước. Bột ngô thường sẽ được xay thủ công bằng loại cối đá có hai thớt chồng lên nhau, rất nặng và khó thao tác.

Ngô ban đầu sẽ được xay tróc hết vỏ rồi mới xay đến khi thành bột mịn. Hấp mèn mén cũng phải mất đến hai lần, hấp lần đầu để nước tẩm vào bột ngô, để bột ngô được tơi không bị vón cục, người ta cần phải tính toán thời gian sao cho hợp lý, ngô già hay ngô non đều cần thời gian khác nhau. Với bột ngô non thì chỉ cần nước trong chảo sôi, hơi nước bắt đầu bốc lên miệng chõ là có thể hoàn thành lần đồ đầu tiên, còn với ngô già thì cần để lửa lâu hơn.

Sau lần hấp đầu tiên thì bột ngô sẽ được dỡ ra nia, đảo tơ và lọc ra những mảng ngô già lửa rồi tiếp tục đặt ngô vào chõ lần thứ hai cho bột chín hẳn, khi đó mèn mén Hà Giang mới được coi là nấu hoàn tất. Chế biến mèn mén từ lúc bắt đầu cho tới khi hoàn thành sẽ mất ít nhất là 2 đến 3 tiếng nên để kịp cho phiên chợ sáng, người dân địa phương phải dậy từ 4 – 5 giờ sáng để chuẩn bị. Người lên nương sẽ mang mèn mén đi để ăn sáng rồi ăn trưa.

Món ăn đi kèm cùng với mèn mén

Đây là món ăn chính của rất nhiều hộ gia đình ở miền Bắc ngày xưa. Tuy nhiên, hiện nay cuộc sống của đồng bào ở Hà Giang đã khá hơn nên mèn mén đã dần biến mất khỏi mâm cơm hàng ngày. Nhưng món “cơm truyền thống” này vẫn luôn xuất hiện trên bàn thờ tổ tiên vào mỗi dịp lễ, Tết.

Mèn mén sau khi chín sẽ có mùi thơm lan tỏa, vị bùi ngọt và đậm đà. Khi ăn, nên nhai chậm rãi để thưởng thức hương vị thấm vào từng miếng. Mèn mén Hà Giang khá là khô và dẻo nên nếu dùng trong dùng trong bữa chính, mèn mén sẽ thường được ăn kèm với canh. Mùa nào thức ấy, khi thì rau cải, lúc lại là rau bí, lúc thì canh luộc quả su su, quả bầu. Nhưng có lẽ món canh ăn kèm đặc sắc nhất và cũng khiến người ăn “đắm đuối” nhất là tảo chúa ( hay còn gọi là cháo lảo).

Nhưng điều bạn chưa biết về Mèn mén Hà Giang
Nhưng điều bạn chưa biết về Mèn mén Hà Giang

Tại các chợ phiên, mèn mén thường được ăn cùng thắng cố và ớt nướng. Ớt nướng có vai trò quan trọng để tăng thêm hương vị cho mèn mén. Do điều kiện khí hậu lạnh giá ở vùng cao, người dân Hà Giang rất giỏi ăn ớt để chống rét. Ớt thóc, quả nhỏ xíu như hạt thóc, sau khi nướng và giã cùng với muối, sẽ làm cho mèn mén trở nên thêm ngon.

Địa điểm bán mèn mén khi đến Hà Giang

Khi du lịch Hà Giang, bạn không thể bỏ qua việc thưởng thức những món đặc sản hấp dẫn. Một trong những món đó là mèn mén. Hiện nay, mèn mén có thể dễ dàng tìm thấy tại các phiên chợ và nhà hàng ẩm thực. Chỉ cần dạo quanh chợ, bạn sẽ tìm thấy nhiều địa điểm bán mèn mén.

Trong chợ phiên, du khách có thể thưởng thức mèn mén cùng với các món đặc sản khác của Hà Giang như canh gà nấu gừng, canh dưa rau cải, thịt trâu gác bếp, và nhiều món khác. Đặc biệt, việc ăn mèn mén kèm thắng cố Hà Giang sẽ mang đến một hương vị độc đáo và mới lạ.

Trước đây, người dân H’Mông thường chỉ sử dụng mèn mén cho gia đình hoặc khi lên nương rẫy. Nhưng ngày nay, món ăn này đã trở nên phổ biến hơn và có mặt tại các phiên chợ vùng cao, phục vụ nhu cầu thưởng thức của du khách.

 

Tổng kết

Ngày nay, người Mông đã có một cuộc sống khá sung túc, và mèn mén không còn xuất hiện nhiều trong bữa ăn chính mà dần được thay thế bằng cơm. Tuy vậy, mèn mén vẫn mang ý nghĩa tâm linh quan trọng đối với người Mông. Đối với họ, mèn mén không chỉ là một lương thực hàng ngày mà còn có ý nghĩa tôn giáo sâu sắc.

Mặc dù mèn mén đã ít xuất hiện trong bữa ăn hàng ngày, nhưng giá trị tâm linh và tôn giáo của nó vẫn được gìn giữ và tôn trọng trong cộng đồng người Mông. Đây là một phần quan trọng trong bản sắc văn hóa và truyền thống tâm linh của người Mông.

 

Xem thêm: 10 món ẩm thực đặc sản Hà Giang

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *